Boşanmada Hangi Dijital Deliller Hukuken Tartışılır?

Boşanma davalarında taraflar arasındaki uyuşmazlıkların önemli bir bölümü artık dijital ortamlara da yansıyor. WhatsApp mesajları, sosyal medya yazışmaları, fotoğraflar, videolar, e-postalar, telefon kayıtları ve ses dosyaları mahkemeye delil olarak sunulmak istenebiliyor. Ancak bir dijital verinin belirli bir olayı gösteriyor olması, o verinin otomatik olarak hukuken kullanılabileceği anlamına gelmez.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu, hukuka aykırı şekilde elde edilen delillerin bir vakıanın ispatında dikkate alınamayacağını açık biçimde düzenler. Bu nedenle boşanma davalarında dijital delilin içeriği kadar, nasıl elde edildiği, kime ait olduğu, değiştirilip değiştirilmediği ve uyuşmazlıkla gerçekten bağlantılı olup olmadığı da önem taşır.

Mesaj kayıtları her durumda delil olabilir mi?

WhatsApp, SMS veya farklı mesajlaşma uygulamalarındaki yazışmalar boşanma davalarında sıkça gündeme gelen dijital verilerdendir. Ancak ekranda görülen bir konuşmanın ekran görüntüsünü almak, tek başına o görüntünün tartışmasız bir delil olduğu anlamına gelmez.

Öncelikle yazışmanın gerçekten ileri sürülen kişiye ait olup olmadığı önemlidir. Karşı taraf mesajları inkâr ederse, konuşmaların kaynağı, bütünlüğü ve kime ait olduğu konusunda ayrıca değerlendirme gerekebilir.

Daha önemlisi, mesajların hangi yöntemle elde edildiğidir. Eşlerden birinin diğer eşin telefonunu zorla ele geçirmesi, şifresini kırması veya izinsiz biçimde özel hesabına erişmesi sonucunda elde edilen mesajlar hukuka uygunluk sorunu doğurabilir.

Nitekim güncel yüksek yargı kararlarında da, eşin telefonunun şifresinin kırılması veya benzeri yöntemlerle özel yazışmaların elde edilmesi durumunda bu kayıtların hukuka aykırı delil sayılabileceği görülmektedir.

Bu nedenle “Mesaj doğruysa mahkeme mutlaka dikkate alır” şeklindeki yaklaşım yeterli değildir. Mesajın gerçekliği ile hukuka uygun biçimde elde edilmesi birbirinden farklı iki konudur.

Ekran görüntüsünün bulunması neden tek başına yeterli olmayabilir?

Dijital ortamda bir ekran görüntüsünü oluşturmak, kesmek veya üzerinde değişiklik yapmak teknik olarak mümkündür. Bu nedenle özellikle karşı tarafın içeriği inkâr ettiği durumlarda ekran görüntüsünün kaynağı ve bütünlüğü önem kazanabilir.

Örneğin yalnız belirli birkaç mesajın bulunduğu bir görüntü, konuşmanın tamamındaki bağlamı göstermeyebilir. Tarih, saat veya gönderen bilgileri eksik olabilir. Görüntünün hangi cihazdan alındığı da belli olmayabilir.

Mahkemenin değerlendirmesinde bu tür dijital materyaller başka delillerle birlikte ele alınabilir. Gerektiğinde bilirkişi incelemesi veya teknik değerlendirme de gündeme gelebilir.

Bu nedenle dijital delilde yalnızca “ne yazıyor?” sorusu değil, “Bu kayıt gerçekten neyi ve kimi gösteriyor?” sorusu da önemlidir.

Ses kaydı almak hukuken daha hassas bir alan mıdır?

Ses kayıtları, dijital deliller arasında en fazla dikkat gerektiren alanlardan biridir. Bir kişinin bilgisi olmaksızın konuşmasının kaydedilmesi, özel hayat ve haberleşme özgürlüğü başta olmak üzere farklı hukuki haklarla kesişebilir.

Bu nedenle eşlerden birinin diğer eş hakkında ileride boşanma davasında kullanmak amacıyla sistematik biçimde gizli ses kaydı oluşturması, ciddi bir hukuka uygunluk tartışması yaratabilir.

Özellikle üçüncü bir kişinin konuşmayı gizlice kaydetmesi veya taraflardan birinin başka kişileri kullanarak özel konuşmaları kayıt altına aldırması, yüksek yargı kararlarında da hukuka aykırı delil değerlendirmesine konu olabilmektedir.

Bununla birlikte ses kayıtlarına ilişkin her olayın aynı sonucu doğuracağı söylenemez. Kaydın hangi koşullarda oluşturulduğu, kaydı yapan kişinin konuşmanın tarafı olup olmadığı, olayın başka şekilde ispat edilme imkânının bulunup bulunmadığı ve kaydın oluşturulduğu ortam gibi unsurlar somut olay bakımından önem taşıyabilir.

Bu nedenle ses kaydı konusunda genel bir “her zaman kullanılabilir” veya “hiçbir zaman kullanılamaz” yaklaşımı yerine, elde edilme koşullarının ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Fotoğraf ve videolar nasıl değerlendirilir?

Fotoğraf ve video kayıtları da boşanma uyuşmazlıklarında sıkça kullanılmak istenebilir. Özellikle eşlerin sosyal yaşamına, farklı kişilerle ilişkilerine veya aile içindeki olaylara ilişkin görüntüler kusur tartışmalarında gündeme gelebilir.

Ancak burada da iki ayrı mesele vardır. Birinci mesele görüntünün gerçekten ilgili kişiyi ve ileri sürülen olayı gösterip göstermediğidir. İkinci mesele ise görüntünün nasıl elde edildiğidir.

Herkese açık bir sosyal medya hesabında kişinin kendisinin yayımladığı bir fotoğraf ile özel bir hesaba izinsiz erişilerek alınan görüntü aynı hukuki koşullarda değerlendirilmez.

Benzer şekilde kişinin bilgisi dahilinde çekilmiş bir görüntü ile özel hayat alanında gizlice yapılan kayıt arasında da önemli fark bulunabilir.

Bu nedenle fotoğraf veya videonun varlığı değil, oluşturulma ve elde edilme biçimi de ispat açısından belirleyici olabilir.

Sosyal medya paylaşımları delil sayılabilir mi?

Instagram, Facebook, X veya diğer sosyal medya platformlarında yapılan paylaşımlar boşanma davalarında farklı iddialarla bağlantılı olarak sunulabilir.

Bir kişinin kendi isteğiyle kamuya açık biçimde yaptığı paylaşımın değerlendirilmesi ile özel hesaba izinsiz giriş yapılarak elde edilen içerik arasında önemli bir ayrım vardır.

Ayrıca sosyal medya paylaşımının tek başına neyi ispatladığı da dikkatle değerlendirilmelidir. Bir fotoğrafın belirli bir yerde çekilmiş olması veya iki kişinin aynı karede bulunması, her durumda daha ileri bir iddiayı tek başına kanıtlamaz.

Dijital içeriğin anlamı, dosyadaki diğer olaylar ve delillerle birlikte değerlendirilir.

Bu nedenle sosyal medya delillerinde bağlam, en az içeriğin kendisi kadar önemlidir.

Eşlerin birbirlerinin telefonuna erişebilmesi sınırsız hak verir mi?

Evlilik ilişkisi, eşlerin özel hayatlarının tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez. Eşler arasında güven ilişkisi bulunması veya zaman zaman birbirlerinin telefonlarını kullanmaları, bir eşe diğerinin bütün özel hesaplarına sınırsız erişim yetkisi vermez.

Örneğin eşin telefon şifresini daha önce paylaşmış olması ile bu bilginin kullanılarak özel mesajların sistematik biçimde taranması aynı şekilde değerlendirilmeyebilir.

Benzer şekilde ortak kullanılan bir bilgisayarda açık bırakılan bir içerikle, özel hesaba teknik yollarla girilerek elde edilen veri arasında da fark bulunabilir.

Bu nedenle dijital delilin hukuka uygunluğunu değerlendirirken erişimin nasıl gerçekleştiği ve kişinin makul özel hayat beklentisinin bulunup bulunmadığı önem taşıyabilir.

Delilin hukuka uygun olması tek başına yeterli midir?

Hayır. Bir delilin hukuka uygun şekilde elde edilmiş olması, boşanma davasında mutlaka belirleyici olacağı anlamına gelmez.

Hukuk yargılamasında delilin, uyuşmazlığın çözümü bakımından önem taşıyan bir vakıayla bağlantılı olması gerekir.

Örneğin yıllar önce gerçekleşmiş ve tarafların sonrasında ortak hayatı sürdürdüğü bir olayın güncel boşanma uyuşmazlığındaki etkisi ayrı değerlendirilir. Benzer şekilde taraflardan birinin özel hayatına ilişkin ancak boşanma sebepleriyle bağlantısı bulunmayan bir dijital içerik, yalnızca mevcut olması nedeniyle belirleyici hâle gelmez.

Bu nedenle dijital deliller açısından üç soru birlikte önemlidir:

• Delil hukuka uygun şekilde elde edilmiş mi?

• Delil gerçek ve güvenilir mi?

• Delil, ileri sürülen olayla doğrudan bağlantılı mı?

Bu üç başlıktan birindeki sorun, delilin yargılamadaki değerini etkileyebilir.

Dijital delili değiştirmek veya seçerek sunmak neden risklidir?

Dijital içerikler üzerinde teknik müdahale yapılabilmesi, bu delillerin güvenilirliği açısından ayrı bir sorun yaratır.

Konuşmanın yalnız belirli bölümlerinin kesilmesi, tarihlerin görünmemesi, görüntünün düzenlenmesi veya ses kaydının parçalarının birleştirilmesi delilin bütünlüğüne ilişkin soru işaretleri doğurabilir.

Ayrıca konuşmanın tamamı farklı bir anlam taşıdığı hâlde yalnız belirli cümlelerin sunulması da bağlamın yanlış değerlendirilmesine neden olabilir.

Bu nedenle dijital delillerin mümkün olduğunca orijinal hâliyle korunması, gerektiğinde teknik incelemeye imkân verecek biçimde muhafaza edilmesi önem taşır.

Mahkeme açısından amaç yalnız bir ekran görüntüsüne bakmak değil, delilin güvenilirliğini ve ispat ettiği vakıayla bağlantısını değerlendirmektir.

Hangi durumlarda profesyonel hukuki değerlendirme gerekir?

Boşanma davasında kullanılmak istenen dijital verinin elde edilme yöntemi konusunda tereddüt bulunuyorsa, delil mahkemeye sunulmadan önce hukuki değerlendirme önem kazanabilir.

Özellikle;

• eşin telefonuna veya hesabına izinsiz erişilmişse,

• gizli ses veya görüntü kaydı bulunuyorsa,

• mesajların karşı tarafa ait olduğu inkâr ediliyorsa,

• yalnız ekran görüntüsü mevcutsa,

• sosyal medya içeriğinin özel hesaptan elde edildiği düşünülüyorsa,

• dijital materyalin değiştirilip değiştirilmediği tartışmalıysa,

• delilin özel hayat veya kişisel veri boyutu bulunuyorsa

somut koşulların ayrıca incelenmesi gerekebilir.

Çünkü hukuka aykırı yöntemle elde edilmiş bir veriyi dosyaya sunmak yalnızca boşanma davasındaki ispat bakımından sorun yaratmayabilir; elde etme veya kullanma biçimine göre başka hukuki tartışmaları da beraberinde getirebilir.

Dijital Delilde Önemli Olan Sadece İçerik Değildir

Boşanma davalarında dijital kayıtlar artık ispat tartışmalarının doğal bir parçasıdır. Ancak mesaj, fotoğraf veya ses kaydının dikkat çekici bir içeriğe sahip olması, tek başına hukuken güçlü bir delil olduğu anlamına gelmez.

Mahkeme açısından delilin nasıl elde edildiği, kime ait olduğu, gerçekliği, bütünlüğü ve uyuşmazlıkla ilişkisi birlikte önem taşır. Özellikle özel hesaplara izinsiz erişim, gizli kayıt veya teknik yollarla elde edilen içerikler hukuka uygunluk yönünden ciddi sorunlar doğurabilir.

Bu nedenle dijital delil söz konusu olduğunda en doğru soru yalnızca “Bu içerik neyi gösteriyor?” değildir. Ondan önce “Bu içerik hangi yöntemle elde edildi ve hukuken kullanılabilir mi?” sorusunun cevaplanması gerekir.